Edebiyat Klasikleri Çocuklar İçin Uyarlanabilir mi?

Alice Hemmer’ın Jack Kerouac’ın Yolda romanında en sevdiği bölüm uyuşturucu kullanarak ülkeyi baştan sona kat ettiği yolculuklar ya da Manhattan’daki çılgın partiler değil. Alice beş yaşında ve Chicago’nun banliyö bölgesinde yaşıyor. En sevdiği bölümse Sal Paradise’ın her acıktığında dondurma ve elmalı turta yemesi. Evet, Alice gerçekten de Kerouac’ın 320 sayfalık amfetamin ve bilinçakışı yüklü klasiğini okumuyor elbette – Alice fazlasıyla olgun bir okur ancak o kadar da değil. Bunun yerine babası ona, Yolda romanının oldukça sadeleştirilmiş, altı ila on iki yaş arası çocuklar için tasarlanmış resimli versiyonunu okuyor.

Alice’in babası Kurt Hemmer, Harper Üniversitesi’nde profesör ve postmodern edebiyattaki etkisi yadsınamaz olan Jack Kerouac’ın da başını çektiği bir grup Amerikalı şair ve yazarın bir araya gelerek oluşturduğu Beat Kuşağı konusunda uzmanlaşmış. Hemmer kızı için, “Kitaba bayılmadı,” diyor. Ancak birçok üniversite öğrencisinin bile romanın ustaca gizlenmiş ruhani mesajını algılamakta güçlük çektiğini not düşüyor. “Tamamıyla kavramak için biraz daha olgun olmak gerek.”

Yolda gibi uyuşturucu, cinsellik ve şiddet referanslarının bol olduğu bir hikâye, çocukların yatmadan önce okuması için pek de uygun görünmüyor olabilir. Ancak yetişkin edebiyatı klasiklerine küçük yaştaki okurların da ulaşabileceği bir dizi oluşturmayı planlayan KinderGuides’ın amacı tam olarak bu.

Yolda ile beraber KinderGuides yakın zamanda Ernest Hemingway’in Yaşlı Adam ve Deniz romanının ve Truman Capote’nin melankolik novellası Tiffany’de Kahvaltı’nın da (elbette Holly Golightly’nin hayat kadını olup olmadığı sorunsalını atlayarak) resimli bir versiyonunu yayımladı. KinderGuides’ın en iddialı ve ilginç çalışması ise, birçok yetişkinin bile anlaşılmaz bulduğu Arthur C. Clarke’ın insan bilincinin evrimini anlattığı bilimkurgu romanı 2001: Bir Uzay Efsanesi.

Göz alıcı illüstrasyonları ve “Sal maceraya hazır!” gibi neşeli anlatımlarıyla kitaplar âdeta orijinallerinin parodisi. Aynı zamanda çağımızın “hipster” anne babalarına alınacak keyifli bir hediye olabilir. Dizinin yaratıcısı olan grafik tasarımcısı Melissa Medina ve ortağı yazar Fredrik Colting dalga geçmedikleri konusunda ısrarcı. Şimdiden dizinin yeni dört kitabı; Paulo Coelho’nun çoksatar romanı Simyacı, Jane Austen’ın Aşk ve Gurur’u, J.D. Salinger’ın Çavdar Tarlasında Çocuklar’ı ve Harper Lee’nin Bülbülü Öldürmek’i –tecavüz suçlamaları, Ku Klux Klan toplantıları ve ırkçı söylemler çıkarılacak şekilde– üzerinde çalışıyorlar.

Medina New York Times söyleşisinde, “Tüm bunların amacı çocukları bu kitaplar hakkında heyecanlandırmak. Bu sayede daha sonra orijinallerini okumak isteyecekler,” diyor.

Projenin temel dayanağının mantıksız olduğunu düşünenler de var. Birinci sınıf öğrencisinin gerçekten Kerouac ya da Capote ile tanışmasına gerek var mı? Ancak çocuk edebiyatı şaşırtıcı biçimde oldukça kârlı ve zengin bir pazar haline geldi. Çocuklarına anne karnındayken Mozart dinletmeye başlayan ve doğar doğmaz onlara bebekler için hazırlanmış Einstein eğitim videoları izleten kaygılı anne babalar, yavrularını küçük edebiyat âşıklarına çevireceğini umdukları çocuk kitaplarını havada kapıyor.

Anne KareninaUğultulu Tepeler ve Don Quijote başta olmak üzere klasiklerin bebekler için karton kitap versiyonlarını basan BabyLit adlı girişim, 24 kitaplık serisiyle 1,5 milyondan fazla sattı. Önümüzdeki sonbaharda firma Moby Dick ve Aşk ve Gurur ile başlayarak biraz daha büyük çocuklar için hikâyelerin daha detaylı olduğu resimli kitap dizisinin tanıtımını yapacak. BabyLit’in yaratıcısı Suzanne Gibbs Taylor, “Kitaplarımızın Spot The Dog’dan [Spot adlı bir köpeğin maceralarını anlatan çocuk kitabı dizisi] daha eğitici olduğunu düşünüyoruz,” diyor.

İkiz kardeşler Jack ve Holman Wang tarafından oluşturulan bir başka popüler kitap dizisi Cozy Classics ise, büyük edebiyat eserlerini el yapımı keçe oyuncakların fotoğraflarıyla beraber on iki kelimelik hikâyelere dönüştürmüştü. Projenin Savaş ve Barış yorumlaması bir çırpıda okunacak türdendi: “Asker, arkadaşlar, kaçış, dans, veda, kucaklaşma, at, bomba, acı, uyku, kar, aşk.” Wang kardeşler Jane EyreEmmaHuckleberry Finn’in Maceraları gibi kitapları içeren çalışmalarını bebekler ve yeni yeni yürümeye başlayan çocuklar için tasarlamış. Ancak ebeveynler için de bazı görsel şakalar eklemeyi ihmal etmemişler. Örneğin Büyük Umutlar’daki Miss Havisham’ın alevler için dövündüğü bir keçe bebek.

Bu sevimli tüylü oyuncak resimlerine rağmen kitapları ürkütücü bulanlar da var. Dizinin Moby Dick uyarlamasının Amazon yorumlarına on sekiz aylık bir bebeğin annesi, “Kızım üç sayfa çevirdikten sonra çılgınca ağlamaya başladı,” yazmış. Başka bir yorumda ise daha yeni yeni yürümeye başlayan bir çocuğun Jane Eyre için hazır olup olmadığını sorgulanıyor ve Cozy Classics için, “Tuhaf ve karanlık, henüz karton baskı kitaplar okuyan çocuklar için en uygun şey değil,” yazıyor. Holman Wang ise yeni nesil resimli kitapların çoğunda var olan bilindik “pofuduk tavşan”ı kullanmak yerine klasik edebiyatın orijinallerindeki kasvetli ve karmaşalı üslubu korumak istediklerini söylüyor. Wang, “Bu yalnızca, ‘İki yaşındaki kızım Aşk ve Gurur’u okudu’ demek için değil,” diyor ve ekliyor, “aksine, biz bu markalaşmış hikâyeleri sadeleştirerek ana temalarını kaybetmekten ve onlardan ucuz yollarla sermaye çıkarmaktan kaçındık.”

Kimi eğitimciler, bu karmaşık edebiyat eserlerinin küçük çocuklara neredeyse kaşıkla yedirilmesi durumuna karşı şüpheci. Özellikle de halihazırda oldukça zengin çocuk edebiyatı klasikleri varken. Manhattan’daki bir okulda dördüncü sınıf öğretmenliği yapan Monica Edinger, New York Times’ın kendisiyle yaptığı söyleşide, “Yetişkinler için olduğu açık bir şekilde belli olan bu büyük eserleri alıp çocuklar okusun diye eksiltmek fazlasıyla gülünç,” diyor. Edinger, KinderGuides’ı anne babaların kaygılarını istismar eden samimiyetsiz bir girişim olarak gördüğünü de belirtmiş.

Yine de bazı ebeveynler, çocuklarının Yaşlı Adam ve Deniz’deki direnç anafikrini ya da Yolda’daki maceraperestlik gibi daha büyük temaları anlayabileceği görüşünde. Maryland’de yaşayan grafik tasarımcısı ve blog yazarı Brent Almond, New York Times’a yedi yaşındaki oğlu Jon’un bazı kitaplara karşı oldukça hevesli olduğunu söylemiş. Almond, “Bu kitapların birçoğu melankolik ya da açık bir şekilde moral bozucu ama bunlara nasıl tepki verdiğini görmek keyifli,” diyor. Jon en çok 2001: Bir Uzay Efsanesi’ni sevmiş. Babası bu durumu, “Hikâye uzayda geçtiği ve biraz ürpertici olduğu için,” şeklinde açıklıyor. Babasına göre Jon, en ürpertici sahnelerden biri olan, geminin yapay zekâlı bilgisayarı Hal’ın astronotlardan birini uzaygemisinden çıkarıp ölüme terk ettiği kısımdan pek de etkilenmemiş.

KinderGuides’ın yaratıcıları Melissa Medina ve Fredrik Colting’in aklına bu fikir bir yıl önce, Melissa’nın Kansas’taki ailesini ziyaret ederken gelmiş. Yaşlı Adam ve Deniz’i okurken Melissa’nın altı yaşındaki yeğeni kitabın konusunu sorunca, Fredrik hikâyenin özetini çıkarmanın oldukça kolay olduğunu ve bunun iyi bir pazar yaratabileceğini fark etmiş.

İsveçli Fredrik Colting’in ilginç bir yayıncılık geçmişi de var. Fredrik 2009’da izinsiz olarak Çavdar Tarlasında Çocuklar’ın devamı niteliğinde bir kitap yayımladığı için Salinger mirasçıları tarafından dava edilmiş. Fredrik davada anlaşmaya varmış ve kitabın Kuzey Amerika’daki baskılarını geri toplatmış.

Geçmişte yaşanan hukuki karmaşaya rağmen Fredrik Çavdar Tarlasında Çocuklar’ın da dahil olduğu projeyi gerçekleştirirken herhangi bir çekincesi olmadığını söylüyor. Bu kitapların eğitim işlevi olduğu gibi eğlence işlevinin de olduğunu ve KinderGuides kitaplarının telif hakkını çiğnemediğini özellikle belirtiyor. Ancak bazı telif hakkı uzmanları bu konuda pek emin değil. Georgetown Üniversitesi’nin hukuk bölümü profesörü Rebecca Tushnet konuyla ilgili, “Eğer tamamen bir kitabı alıp çocuklar için tercüme etmeye çalışıyorsanız, yani onu edebi yapan şeyi alıp kopyalıyorsanız, bu patent ihlali gibidir,” diyor.

Fredrik ve Melissa kendi basım şirketlerini Los Angeles’taki evlerinde kurmuş ve yeniden biçimlendirecekleri klasiklerin listesini yapmaya bu yıl başlamışlar. İlk birkaç kitabı seçtikten sonra orijinallerini okuyup anafikirleri ve karakterleri çıkaran ikiliden Fredrik metinleri yazarken Melissa da metinlere eşlik edecek resim ve çizimleri hazırlamış. Her kitap için ayrı bir illüstratör kiralamışlar ve ilk dört kitabın toplamda yirmi bin kopyası basılmış.

İkili, her edebiyat klasiği projeye uygun olmadığı için toplamda elli kitap basmayı planlıyor. Örneğin ilk etapta James Joyce’un Ulysses kitabını düşünmüşler ama sonra vazgeçmişler. Fredrik, “Yapabileceğimize pek inancımız yoktu, çünkü kitabı henüz okuyamadık bile,” diyor.

Aslında bu tarz girişimler, uzun süredir tartışılıyor. Amerika’da birçok anne babanın ilgisini çeken bu kitapların çocukları okumaya teşvik etmesi de önemli bir mesele. Ancak yine de bir klasiğin hakkını vermek, yansıtmak istediği mesajları algılayabilmek ve etkisini hissedebilmek için orijinal halini ve özellikle orijinal dilinde, özetini ya da bir kısmını değil, tamamını okumanın daha doğru olduğu yadsınamaz bir gerçek.

Kaynak Site: oggito

Leave A Response